Οι αιτούντες άσυλο καιοι πρόσφυγες που ήρθαν στην Τουρκία από χώρες εκτός Ευρώπης αποκλείονται από την κοινωνική ασφαλιστική κάλυψη η οποία αποτελεί το πιο σημαντικό μέρος του συστήματος κοινωνικής ασφάλισης. Αλλοδαποί που έρχονται από τρίτη χώρα και των οποίων η αίτηση ασύλου έγινε δεκτή από την Τουρκία, σχεδόν δεν έχουν δυνατότητα να εργαστούν. Οι αιτούντες άσυλο που δεν εργάζονται νόμιμα και, συνεπώς, δεν καταβάλλουν τα ασφάλιστρα κοινωνικής ασφάλισης παραμένουν αποκλεισμένοι από την κάλυψη της κοινωνικής ασφάλισης.
Μετά την εξέταση της τουρκικής νομοθεσίας, είναι κατανοητό ότι,σε αντίθεση με την τρέχουσα εφαρμογή, οι μη ευρωπαίοι αιτούντες άσυλο και οι πρόσφυγες που βρίσκονται μέσα σε ομάδες που επωφελούνται από τις κοινωνικές ενισχύσεις και τις κοινωνικές υπηρεσίες του συστήματος κοινωνικής ασφάλισης. Οι κοινωνικές ενισχύσεις και οι κοινωνικές υπηρεσίες είναι υπηρεσίες και εγγυήσεις που παρέχονται σε άτομα ή ομάδες που παραμένουν άνεργοι για οποιουσδήποτε λόγους (ασθένεια, ατύχημα, φυσικές καταστροφές, κ.λπ.), που υποφέρουν από φτώχεια ή στέρηση, που χρειάζονται προστασία και φροντίδα και των οποίων η μειονεκτική θέση είναι αποδεκτή από το κοινό.
Η νομική και θεμελιώδης βάση για την απόκτηση κοινωνικής βοήθειας στην Τουρκία είναι ο «Νόμος για την Προώθηση της Κοινωνικής Πρόνοιας και Αλληλεγγύης» (νόμος SYDT) υπ’αριθμόν 3294 του 1986. Οι κοινωνικές ενισχύσεις που συλλέγονται από τους παράγοντες και τις υποχρεώσεις που ορίζονται στον νόμο αυτό διανέμονται μέσω Ενώσεων Κοινωνικής Πρόνοιας και Αλληλεγγύης (Ενώσεις SYD). Αν εξεταστεί εξολοκλήρου ο νόμοςSYDT, γίνεται κατανοητό ότι περιλαμβάνει όλους τους αιτούντες άσυλο και πρόσφυγες στην Τουρκία. Ο στόχος του νόμου είναι ο ακόλουθος:
«Να βοηθήσει τους πολίτες και τα άτομα που γίνονται δεκτά ή έφτασαν στην Τουρκία υπό οποιεσδήποτε συνθήκες, που βρίσκονται σε σοβαρή κατάσταση φτώχειας ή στέρησης, να εξασφαλίζει την δίκαιη κατανομή του εισοδήματος λαμβάνοντας τα απαραίτητα μέτρα και να προωθήσει την κοινωνική πρόνοια και αλληλεγγύη.»
Όπως μπορεί να γίνει σαφώς κατανοητόσύμφωνα με το στόχο του νόμου, όλα τα άτομα, ανεξάρτητα από τον τρόπο εισόδου στην Τουρκία πρέπει να επωφελούνται από τα δικαιώματα που δηλώνονται στον νόμο. Αυτό δηλώνεται στο τμήμα του πεδίου εφαρμογής του νόμου που προβλέπεται για τους δικαιούχους του νόμου που δεν λαμβάνουν μηνιαίο μισθό ή εισόδημα από οποιαδήποτε οργάνωση κοινωνικής ασφάλισης. Οι αιτούντες άσυλο και οι πρόσφυγες που δεν συμμετέχουν ενεργά στην παραγωγή εργασίας, δεδομένου ότι δεν διαθέτουν άδειες εργασίας επωφελούνται έτσι από τους οργανισμούς κοινωνικής ασφάλισης. Θεωρητικά ο νόμος περιλαμβάνει τους αιτούντες άσυλο και τους πρόσφυγες στο πεδίο εφαρμογής του. Οι αιτούντες άσυλο και οι πρόσφυγες αντιμετωπίζουν σοβαρά προβλήματα στην απόκτηση κοινωνικής βοήθειας. Το προσωπικό των ενώσεων SYDδεν είναι πλήρως αρμόδιο για το θέμα και αυτό προκαλεί προβλήματα στην πράξη. Είναι γνωστό ότι υπήρχαν στελέχη που δήλωσαν ότι οι πρόσφυγες και αιτούντες άσυλο δεν πρέπει να επωφελούνται από τις παρεχόμενες υπηρεσίες, δεδομένου ότι δεν είναι πολίτες. Οι λόγοι που εμποδίζουν τα άτομα αυτά να επωφεληθούν από τις κοινωνικές ενισχύσεις κατά τον πλέον κατάλληλο τρόπο είναι η έλλειψη σωστής πληροφόρησης για τις υπηρεσίες που πρέπει να παρέχονται στους αιτούντες άσυλο και τους πρόσφυγες, η μη αρμοδιότητα του προσωπικού των ενώσεων SYD, οι ανεπαρκείς υπηρεσίες συμβουλευτικής, το γλωσσικό πρόβλημα και οι διακρίσεις που προκύπτουν από κοινωνικό-πολιτιστικές διαφορές.
Η εγγύηση της υγείας είναι μία από τις πιο σημαντικές εγγυήσεις που παρέχονται από το σύστημα κοινωνικής ασφάλισης. Οι άνθρωποι που είναι εγγεγραμμένοι στους οργανισμούς κοινωνικής ασφάλισης επωφελούνται από διευκολύνσεις στο τομέα της υγείας ως αμοιβή για την καταβολή ασφάλιστρων. Οι αιτούντες άσυλο και οι πρόσφυγες επωφελούνται από τις διευκολύνσεις στο τομέα της υγείας;
Το Ταμείο Προώθησης Πρόνοιας και Κοινωνικής Αλληλεγγύης (SYDTF), ιδρύθηκε προκειμένου να εφαρμοστούν οι υπηρεσίες που δηλώθηκαν στο νόμο SYDTεπί παρουσία της Κεντρικής Τράπεζας Δημοκρατίας της Τουρκίας. Σύμφωνα με SYDTF «Αρχές Εφαρμογής του Προγράμματος Υποστήριξης Υγείας» με ημερομηνία 31.01.2005 και αριθμό 2005/1,αναφέρεται ότι τα έξοδα για την αντιμετώπιση των αιτούντων άσυλο και των προσφύγων στην Τουρκία θα πρέπει να αποζημιώνονται μέσω των ενώσεωνSYD. Με αυτόν τον τρόπο, περιλαμβάνονται οι αλλοδαποί που έφθασαν ή γίνονται δεκτοί από την Τουρκία. Έχει δηλωθεί στις αρχές, ότι οι ζητούντες άσυλο ή πρόσφυγες μπορεί να απευθυνθούν στις ενώσεις SYDμε το αντίγραφο της 1ης και της 2ης σελίδας της άδειας διαμονής τους ή το αντίγραφο του διαβατηρίου τους, εάν δεν έχουν άδεια παραμονής. Επίσης ζητούνται άλλα έγγραφα που δόθηκαν από τις ενώσεις SYD και οργανώσεις υγείας.
Όταν το πεδίο των αιτούντων άσυλο και των προσφύγων εξετάστηκε στο πλαίσιο των Αρχών Εφαρμογής του Προγράμματος Υποστήριξης Υγείας, παρατηρείται ότι το μεγαλύτερο μέρος των δαπανών για την υγεία των ανθρώπων αυτών μπορεί να αποζημιωθεί. Οι διατυπώσεις που δίνονται στη συνέχεια περιλαμβάνονται στο «Πεδίο εφαρμογής»:
«... περιλαμβάνει τα ενδονοσοκομειακά έξοδα θεραπευτικής αγωγής αλλοδαπών, οι οποίοι δεν έχουν τουρκική ιθαγένεια σε κρατικά ή SSKνοσοκομεία, τα ενδονοσοκομειακά έξοδα θεραπευτικής αγωγής τους σε Πανεπιστημιακά νοσοκομεία εάν αυτά σχετίζονται με κρατικό ή SSKνοσοκομείο, τα ενδονοσοκομειακά και εξωνοσοκομειακά έξοδα τους για τη θεραπεία χρόνιων παθήσεων και τα εξωνοσοκομειακά έξοδα τους και έξοδα για φαρμακευτική αγωγή και ιατρικό εξοπλισμό, όπως η αιμοκάθαρση, χημειοθεραπεία, ακτινοθεραπεία κλπ, τα άτομα που πάσχουν από νεφρικές παθήσεις, καρκίνο, διαβήτη, φυματίωση καιAIDS.»
Όπως έγινε κατανοητό από το Πεδίο Εφαρμογής για τους αιτούντες άσυλο και πρόσφυγες που έφθασαν ή έγιναν αποδεκτοί από την Τουρκία σχετικά με τις Αρχές Εφαρμογής του Προγράμματος Υποστήριξης Υγείας, τα ενδονοσοκομειακά και εξωνοσοκομειακά έξοδα θεραπευτικής αγωγής, τα έξοδα που σχετίζονται με χρόνιες ασθένειες των αιτούντων άσυλο και προσφύγων μπορούν να αποζημιωθούν.
Αντιμετωπίζονται επίσης προβλήματα σε εφαρμογές στον τομέα υγείας. Οι αιτούντες άσυλο και οι πρόσφυγες αντιμετωπίζουν δυσκολίες που πηγάζουν από γλωσσικά προβλήματα. Αυτό το πρόβλημα οδηγεί σε δυσκολίες διάγνωσης και θεραπείας ασθενειών των αιτούντων άσυλο και των προσφύγων. Η μεταφορά στις οργανώσεις υγείας είναι ένα άλλο πρόβλημα που προκύπτει από τις οικονομικές δυσκολίες. Έχει παρατηρηθεί ότι υπάρχουν σοβαρά προβλήματα που σχετίζονται με την αποζημίωση των δαπανών θεραπείας και υγείας. Εν συντομία, υπό το φως της εμπειρίας που έχει αποκτηθεί στον τομέα αυτό, θα ήταν δίκαιο να πούμε ότι οι αιτούντες άσυλο και οι πρόσφυγες αντιμετωπίζουν πολλά και διάφορα προβλήματα που σχετίζονται με την κοινωνική πρόνοια και την υγεία, αν και δεν υπάρχουν σχετικοί νομικοί περιορισμοί.
Η κοινωνική ασφάλιση καλύπτει μία μεγάλη περιοχή. Είναι αναγκαίο, αυτές οι κοινωνικές υπηρεσίες - που θα πρέπει να παρέχονται στους ανθρώπους που δεν επωφελούνται από οργανισμούς κοινωνικής ασφάλισης και οι οποίοι έχουν ανάγκη από βοήθεια και φροντίδα - και κοινωνικές ενισχύσεις να συμπεριλαμβάνονται στο πεδίο της κοινωνικής ασφάλισης. Οι αιτούντες άσυλο και οι πρόσφυγες είναι άνθρωποι που διέφυγαν από την καταπίεση και τη βαναυσότητα της χώρας τους, οι οποίοι αντιμετωπίζουν διάφορα προβλήματα στη χώρα τους και οι οποίοι είναι απίθανο να επιστρέψουν στη χώρα προέλευσής τους. Αυτή η ομάδα ανθρώπων, οι οποίοι σε καθημερινή βάση αντιμετωπίζουν γλωσσικά προβλήματα, έλλειψη κοινωνικών συστημάτων υποστήριξης, ψυχο-κοινωνικά προβλήματα, προβλήματα που σχετίζονται με την πρόσβαση στις εγκαταστάσεις υγείας και εκπαίδευσης, προβλήματα με τις επίσημες αρχές και τη ρύθμιση ζητημάτων, έχουν την ανάγκη από τις κοινωνικές υπηρεσίες.
Το μεγαλύτερο ίδρυμα προμήθειας κοινωνικών υπηρεσιών στην Τουρκία είναι ο Οργανισμός Κοινωνικών Υπηρεσιών Προστασίας Παιδιού (SHCEK). Παρά το γεγονός ότι ο SHCEKέχει πραγματοποιήσει ορισμένα έργα στον τομέα των ανήλικων αιτούντων άσυλο και προσφύγων, δεν παίζει ρόλο στην πραγματικότητα τους. Ο SHCEKπαρέχει προστασία και υπηρεσίες φροντίδας για ασυνόδευτα παιδιά. Τα ασυνόδευτα παιδιά κάτω των 12 ετών βρίσκονται σε νηπιαγωγεία τουSHCEKκαι τα παιδιά μεταξύ των ηλικιών 12-18 βρίσκονται στα ορφανοτροφεία με την έγκριση της Διεύθυνσης Ασφαλείας.
Αν και δενυπάρχουν αντιτιθέμενα άρθρα στο νόμο 2228 που αποτελεί τη βάση των υπηρεσιώνSHCEK και ο οποίος πρόσφατα συζητήθηκε αρκετά λόγω των προτεινόμενων τροποποιήσεων και ο οποίος κυρίως προβλέπει την εγγύηση διανομής κοινωνικών υπηρεσιών χωρίς διακρίσεις, ο SHCEKδεν παίζει ενεργό ρόλο στον τομέα των προσφύγων. Οι αρχές του SHCEKμιλάνε προσεκτικά για το θέμα των αιτούντων άσυλο και των προσφύγων και διατυπώνουν ότι υποφέρουν από έλλειψη πόρων και προσωπικού.
Σήμερα, πολυάριθμες μη κυβερνητικές οργανώσεις και διεθνείς οργανισμοί παρέχουν κοινωνικές υπηρεσίες για τους αιτούντες άσυλο και τους πρόσφυγες. Ωστόσο, οι υπηρεσίες που παρέχονται είναι αποσπασματικές, ανενημέρωτες και αποσυνδεδεμένες, που σημαίνει ότι οι απαιτήσεις της ομάδας στόχου δεν τηρούνται εξολοκλήρου.
Θεωρείται ότι,κατά τη διάρκεια της διαδικασίας της εισόδου στην ΕΕ, η Τουρκία θα έχει την τάση να εφαρμόζει πολιτικές που να εξασφαλίζουν την πλέον αποτελεσματική και αποδοτική παροχή κοινωνικών υπηρεσιών στην ομάδα στόχο. (βλέπε: Εθνικό Σχέδιο Δράσης για τα άτομα που αναζητούν άσυλο στην Τουρκία - UEP). Στο UEPπου δημοσιεύθηκε από το Υπουργείο Εσωτερικών, παρουσιάζονται νέοι κανονισμοί για τους αιτούντες άσυλο και τους πρόσφυγες. Περιλαμβάνουν την δημιουργία κέντρων αποδοχής και καταλυμάτων για τους αιτούντες άσυλο και τους πρόσφυγες, τη χορήγηση πλήρους χρόνου εργασίας στα άτομα που έχουν αναγνωρίσει ως πρόσφυγες και το ήμισυ του χρόνου εργασίας για τους αιτούντες άσυλο. Οι προϋποθέσεις και ο βαθμός της απόκτησης κοινωνικής ασφάλισης για τους αιτούντες άσυλο και τους πρόσφυγες περιλαμβάνεται στοUEPπαρόλο που δεν υπάρχει σαφής ορισμός.
